Vroeg of laat krijgen we allemaal te maken met afscheid, verlies en rouw. Ze horen bij het leven. Toch zijn het onderwerpen waar we in onze maatschappij niet altijd gemakkelijk over praten.
We praten wel graag over gezond ouder worden, langer thuis wonen en zo lang mogelijk zelfstandig blijven. We kijken naar hoe we ons huis kunnen aanpassen, welke zorg mogelijk is en hoe we ons leven comfortabel kunnen organiseren.
Maar ouder worden brengt ook andere vragen met zich mee.
Wat als onze gezondheid verandert? Wat betekent het wanneer we steeds meer moeten loslaten? Hoe willen we dat onze laatste levensfase eruitziet? En hoe gaan we om met afscheid en verlies, bij onszelf en bij de mensen rondom ons?
Want rouw begint niet altijd bij een overlijden. Ook het verlies van gezondheid, zelfstandigheid, toekomstverwachtingen of van de persoon die iemand vroeger was, kan veel met mensen doen.
Voor deze blog sprak ik hierover met Leen Schoolmeesters, oprichter van Dag Opa. Leen werkt al ongeveer twintig jaar in de hulpverlening en is sinds 2021 met Dag Opa actief rond rouw, verlies, afscheid en de laatste levensfase, als maatschappelijk werker, rouwcoach en coach laatste levensfase, en als spreker en vormingsgever.
Haar verhaal zette mij aan het denken over een eenvoudige maar belangrijke vraag: waarom wachten we zo vaak met praten over afscheid, verlies en onze laatste levensfase, tot het plots noodzakelijk wordt?
Waarom praten we zo moeilijk over afscheid?
Afscheid kan soms al lang vóór een overlijden beginnen.
Bij ziekte, bij het verlies van zelfstandigheid, of wanneer het leven ingrijpend verandert, kunnen mensen al geconfronteerd worden met verlies. Soms neem je afscheid van wat vroeger vanzelfsprekend was: van mogelijkheden, van verwachtingen, van hoe het leven er voordien uitzag. Dat sluit aan bij wat levend verlies wordt genoemd, een thema waar Leen binnen Dag Opa veel aandacht aan besteedt.
Wanneer iemand ziek wordt. Wanneer zelfstandig wonen moeilijker wordt. Of wanneer je samen met je partner, ouders of kinderen nadenkt over wat belangrijk is voor later: wat wil ik zelf, waar voel ik mij prettig bij, wie wil ik om mij heen, en wat is voor mij belangrijk als mijn gezondheid achteruitgaat? Dat zijn geen gemakkelijke vragen.
“Want vroegtijdig nadenken gaat niet alleen over hoe wil ik afscheid nemen, maar minstens evenveel over hoe wil ik leven wanneer mijn gezondheid verandert of wanneer ik meer zorg nodig heb.”
Toch kunnen die vragen wel rust geven.
Een gesprek over afscheid hoeft bovendien niet meteen een gesprek over de dood te zijn.
Het kan ook een gesprek over het leven zijn.
▫️Over wat je belangrijk vindt.
▫️Over wat je wilt behouden.
▫️Over wie belangrijk voor je is.
▫️Over wat je nog wilt zeggen.
▫️En over hoe je herinnerd wilt worden.
Wat kan een coach bij rouw, afscheid en de laatste levensfase betekenen?
Met Dag Opa doet Leen veel meer dan individuele begeleiding. Ze geeft lezingen, workshops en vormingen rond rouw, verlies, levend verlies, mantelzorg, afscheid en de laatste levensfase.
Daarnaast begeleidt ze ook individueel mensen en hun naasten, als coach laatste levensfase en als rouwcoach — bij vroegtijdige zorgplanning, maar ook bij rouw die er al is terwijl iemand nog leeft.
Die rollen lopen in de praktijk vaak door elkaar.
Een gesprek kan heel praktisch beginnen, over wat er nog geregeld of meegegeven moet worden, en toch al pratend verdriet, angst of gemis naar boven brengen. Dat hoeft niet netjes of in een vaste volgorde te verlopen. Juist omdat familieleden zelf midden in hun emoties zitten, kan een onafhankelijke begeleider helpen om woorden te geven aan wat anders onuitgesproken blijft.
Ook thuis ouder worden is vooruitkijken
Wanneer we spreken over thuis ouder worden, gaat het vaak over praktische zaken.
▫️Kan ik hier blijven wonen?
▫️Welke hulp kan ik krijgen?
▫️Hoe maak ik mijn woning veiliger?
▫️Wie kan mij ondersteunen?
Allemaal belangrijke vragen. Maar ouder worden gaat ook over wat er nog wél is: wat wil ik nog beleven, welke verhalen wil ik delen, wat wil ik doorgeven?
Daarom mogen we misschien nog een andere vraag toevoegen: hoe wil ik ouder worden, wat is voor mij belangrijk, en wat wil ik graag nog beleven, bewaren of doorgeven?
Niemand hoeft vandaag alle antwoorden te hebben. Het begint misschien gewoon met één gesprek — met je partner, ouders, kinderen, kleinkinderen, een vriend of vriendin, of iemand die professioneel kan helpen. Ook met kinderen en kleinkinderen kan dat waardevol zijn: geen zwaar gesprek over zorg of afscheid, maar verhalen, herinneringen, samen ontdekken wat belangrijk is.
Praten over afscheid maakt het leven niet kleiner. Het is ook praten over het leven, en over wat er vandaag toe doet.
Misschien is oktober daarom een mooi moment om het onderwerp niet weg te stoppen. Misschien begint het gewoon met samen praten over wat vandaag en later belangrijk is.
Met dank aan Leen Schoolmeesters van Dag Opa, voor het delen van haar visie en ervaring voor dit artikel.
Tenslotte: een magazine dat het gesprek opent
Wil je dit gesprek thuis op gang brengen?
Het magazine Tenslotte kan daarbij helpen. Leen werkte zelf mee aan de Vlaamse editie: Tenslotte is oorspronkelijk een Nederlands initiatief, van Jouw Laatste Levensfase.nl, en groeide via een samenwerking tussen Monique Branse en Leen uit tot Tenslotte Vlaanderen, volledig afgestemd op de Vlaamse lezer.
Het is een gratis bewaarmagazine over de laatste levensfase, zorg, afscheid en rouw, met interviews, tips en inspiratie. Niet iets om één keer vluchtig te lezen, maar om te bewaren, door te geven, of gewoon thuis op tafel te laten liggen.
Goede informatie helpt. Maar soms doet een verhaal of een herkenbare vraag nog iets extra: het opent een gesprek.
Lees Tenslotte gratis online →https://tenslotte.info/magazines/tenslotte-vlaanderen-herdruk-2026/